NICO-PARIS.COM - Không gian Văn hóa - Giáo dục & Dịch thuật Văn học - Espace Culture - Education & Traduction littéraire
TRANG VIẾT CỦA BẠN

VỀ THÀNH NGỮ- ĐIỂN CỐ "CHÉM RẮN ĐUỔI HƯƠU" - GS.NGUYỄN KHẮC PHI

Chủ nhật ngày 30 tháng 12 năm 2012 3:01 PM

“Chém rn đui hươu là mt thành ng  được s dng khá nhiu trong văn hc c Vit Nam. Tuy nhiên, không phi trong mi văn cnh, nó đu được dùng vi mt ý nghĩa xác đnh như nhau và nht là mang mt sc thái biu cm ging nhau; đó là mt trong nhng nguyên nhân làm cho các cách chú thích, gii thích thành ng này thường có ch vênh nhau, thm chí có khi mâu thun nhau. Nguyên nhân cơ bn hơn ,  có tính cht ch quan, là do người chú thích, gii thích có khi chưa nm tht chc xut x ca các đin c. Nhân Xuân Quý T sp đến, đ cp chuyn này cũng là điu thú v.

“Chém rn đui hươu là mt thành ng gc Hán nguyên văn là “Trm xà trc lc” (斬蛇逐鹿), ghép hai cm t “trm xà” và “trc lc” gn vi hai đin c khác nhau nhưng đu xut hin trong cun S, mt tác phm ni tiếng  ca nhà viết s vĩ đi Tư Mã Thiên đi Hán.

“Chém rn” (Trm xà - 斬蛇) là mt chi tiết quan trng trong Cao t bn k. Cun Sca Tư Mã Thiên gm nhiu b phn như Bn k, Thế gia, Thư, Lit truyn…, trong đó Bn k k s tích ca các đế vương, Lit truyn k s tích ca nhng người ni tiếng như Khut Nguyên, Liêm Pha, Hàn Tín… Cao t, tc Hán Cao t, người sáng lp ra triu Hán, lt đ nhà Tn, tên là Lưu Bang. Chi tiết “chém rn” xy ra lúc Lưu Bang còn làm chc đình trưởng, mt chc li nh có nhim v chuyên bt trm cướp. Cao t bn k ghi li như sau Mt ln, theo lnh quan huyn, dn mt toán dân phu đi đến Ly Sơn, gia đường  dân phu trn gn hết. Cao t nghĩ đến được Ly Sơn thì có l chúng chun sch. Đến vùng đm ly phía tây p Phong, bo mi người dng chân đ đánh chén. Đến khuya, th cho dân phu v và nói: “Các ngươi b chy hết thì ta nhân đó cũng chun luôn. Ch còn hơn mười người tr khe nguyn đi theo. Cao t ngà say, ngay trong đêm tìm đường tt qua vùng đm ly, phái mt người đi trước dò đường. Người đó quay li báo: “Phía trước có con rn ln chn ngang gia đường, xin được quay v.Cao t đang say, nói: “Ho hán đi đường, s?”. Thế là c tiến lên, vung kiếm chém chết rn. Con rn ln đt đôi, đường được khai thông. Đi my dm na, Cao t say, nm lăn quay xung đt ng. Người đi sau đến ch Cao t chém chết rn, thy mt bà lão khóc trong đêm. Hi vì sao khóc, bà lão đáp: “Người ta giết con tôi nên tôi khóc”. Có người li hi” “Vì sao con bà li b giết?”. Bà đáp: “Con tôi là con ca Bch đế hóa thành rn nm ngang gia đường, nay b con ca Xích đế chém, nên tôi khóc ”. Người ta cho rng đó là đim báo hiu cho triu Tn sp b triu Hán tiêu dit . Vì sao li lý gii như vy? Theo truyn thuyết c đi Trung Quc, có năm v Thiên đế, trong đó có Bch đế và Xích đế. Bch đế phía Tây, ng vi v trí ca nước Tn, đi biu cho đc “kim” trong Ngũ hành. Tn Tương công th Bch đế và t xưng là con cháu ca Bch đế. Xích đế phương Nam (ng vi v trí ca nơi Lưu Bang khi nghip so vi v trí ca Tn), tượng trưng cho đc “ha” trong ngũ hành. Người triu Hán th Xích đế, t nhn là con cháu ca Xích đế. Theo thuyết tương sinh tương khc ca năm đc kim, mc, thy, ha, th thì ha có th khc kim nên con ca Bch đếi biu cho đc “kim”) s b con ca Xích đế (tượng trưng cho đc “ha”) giết chết!


Tranh Đỗ Phấn

“Trm xà” được s dng mt cách khá rng  như mt đin c nhưng chưa thành mt cm t c đnh, như mt đơn v t đin mang ý nghĩa tượng trưng ph biến như cm t “trc lc” (“đui  hươu), mc du cũng có mt vài cun t đin như T nguyên có đưa vào.

“Đui hươu (Trc lc - 逐鹿 ) là cm t kết hp hai ch trong li  ca Khoái Thông, b h ca Hàn Tín – tướng gii nht ca Lưu Bang nói vi Hán Cao t :”Nhà Tn mt con hươu, thiên h cùng nhau đui theo bt nên ai tài cao chân nhanh thì bt được trước thôi!” (Nguyên văn: “Tn tht kỳ lc, thiên h cng trc chi, ư th cao tài tt túc gi tiên đc yên!” Hoài Âm hu lit truyn.). Hoài Âm hu là tước v ca Hàn Tín.

Khác vi cm t “trm xà”, cm t “trc lc”được s dng ph biến hơn nhiu, đã tr thành mt đơn v t đin ph biến, k c nhng cun t đin c trung bình và đc bit có ý nghĩa tượng trưng rt cao. S dĩ như vy là vì ch “lc” nghĩa là “con hươu” (鹿) cũng đng âm vi ch “ lc” nghĩa là “bng lc” (祿), mà”lương cao lc hu”luôn gn vi đa v quan chc cao, t đó, dn dn, ch “lc” (鹿) nghĩa là “con hươu có thêm mt nghĩa n d là “đa v Hoàng đế”, và cum t “trc lc” ( 逐鹿 - đui theo con hươu) xut hin như mt đơn v t trong tt c các cun t đin vi ý nghĩa là “tranh giành ngôi v Hoàng đế”. Chng hn, theo T đin Hán Vit ca Đào Duy Anh : “ Trc lc: Nhà Tn mt con hươu, thiên h giành nhau đui theo. Nghĩa bóng: Tranh cướp ngôi vua”, theo  T đin T hi (bn rút gn): “Trc lc ví vi vic các anh hùng hào kit thi xưa  cùng ni lên đ tranh đot thiên h”  

Khong t thi Minh, cm t “trm xà” được kết hp vi cm t “trc lc” đ tr thành mt thành ng gm bn ch là “Trm xà trc lc” nhưng ý nghĩa v cơ bn cũng ging như Trc lc” mà thôi:

Trm xà trc lc: ch phong kiến thi đi qun hùng giác trc, tranh đot thng tr quyn  (thi phong kiến ch các anh hùng hào kit đu tranh vi nhau đ đot quyn thng tr)” (Hán đi thành ng Đi t đin. Hán ng Đi t đin xut bn xã. Thượng Hi, 1996, trang 1059).

Như vy, vi tư cách là mt b phn ca thành ng “trm xà trc lc”, cm t “trm xà” (chém rn) đã mt nghĩa gc trong văn bn lúc đu ca nó (cái khí thế ca anh chàng ho hán Lưu Bang đôn đc dân phu đi làm công v vi tư cách đình trưởng) mà khoác mt ni dung mi theo hướng lí gii ca truyn thuyết và thuyết ngũ hành đ có th dung hp vi cm t “trc lc” thành mt chnh th. Nếu “trc lc” là “mc tiêu” (giành ngôi v hoàng đế) thì “chém rn” là cái đim  báo trước vic chc chn s đt mc tiêu y.

Bài viết ca chúng tôi chưa nhm mc đích nhn xét vic chú thích thành ng “chém rn đui hươu tài liu nào c th mà ch cung cp nhng cơ s cn thiết  đ mi người  có căn c đáng tin cy lúc tìm hiu các văn bn có s dng thành ng khá hóc búa này, đng thi cũng có th t thy được nhng ch thiếu chính xác nhng tư liu  dn các đin c đang đ cp, chng hn nói “Lưu Bang chém rn trng” (nguyên văn là rn ln – đi xà - 大蛇), “Lưu Bang chém rn dng c khi nghĩa” (vic chém rn ca Lưu Bang không liên quan đến vic khi nghĩa, còn vic gii thích theo thuyết ngũ hành li là chuyn khác), cho rng “ đui hươu là đ “tiêu dit hươu (như dit gic!) trong khi cm t y li có nghĩa ngược li là “bát được hươu” (giành đa v thng tr, chiếm ngai vua)…!

G.S Nguyễn Khắc Phi

Chia sẻ trên Facebook
 Ti?t l? tuy?t m?t v? nh?ng chàng áo ?en bên c?nh Putin(VTC News) - Trong m?t chuy?n th?m c?a ông Putin ??n Gruzia khi còn là T?ng th?ng, các nhà báo ?ã rút máy ?nh ?? ch?p tr?m, nh?ng ngay l?p t?c ch?m laser c?a súng ng?m xu?t hi?n trên trán h?.
 QH Pháp phê chu?n qu? c?u tr? m?i cho eurozoneNgày 28/2, Qu?c h?i Pháp ?ã phê chu?n C? ch? ?n ??nh châu Âu (ESM), ???c coi là qu? c?u tr? th??ng tr?c t??ng lai c?a Liên minh châu Âu (EU).
 "Th? t??ng Kan ?ã c?u Nh?t B?n"Trong kho?nh kh?c ?en t?i nh?t h?i tháng ba n?m ngoái, gi?i ch?c Nh?t th?m chí ?ã tính t?i kh? n?ng b? c? th? ?ô Tokyo, nh?ng th?m h?a h?t nhân ?ã ???c ch?n ??ng trong gang t?c, sau quy?t ??nh c?a th? t??ng khi ?ó Naoto Kan.
 Quân ??i Syria ?ánh chi?m quy?t li?t các qu?n n?i d?yQuân ??i Syria hôm nay (29/2) ?ã th?c hi?n m?t cu?c t?n công t?ng l?c trên b? nh?m giành l?i các khu v?c ?ang b? l?c l??ng n?i d?y chi?m ?óng ? thành ph? Homs.
 Con trai trùm truy?n thông Murdoch t? ch?c do bê b?i nghe lénJames Murdoch, con trai trùm truy?n thông Rupert Murdoch hôm nay 29/2 tuyên b? t? ch?c Ch? t?ch News International, công ty con c?a News Corp t?i Anh.
 WikiLeaks: Nga bàn giao cho Israel b? mã ?? crack S-300 c?a Iran(GDVN) - WikiLeaks cho bi?t r?ng Nga ?ã chuy?n giao cho Israel b? mã ?? crack các h? th?ng phòng không c?a Iran.
 L?i b?o lo?n ? Tân C??ng, 12 ng??i ch?t(NL?O) – Ít nh?t 12 ng??i ?ã thi?t m?ng trong v? b?o lo?n m?i t?i khu t? tr? Tân C??ng, tây b?c Trung Qu?c ngày 28-2, theo thông tin c?a Tân Hoa Xã.
 Philippines cho phép khoan d?u trên bi?n, dù Trung Qu?c ph?n ??i(Dân trí) - B?t ch?p s? ph?n ??i c?a Trung Qu?c, Philippines v?n quy?t ??nh s? b?t ??u cung c?p h?p ??ng th?m dò d?u khí cho m?t s? công ty n??c ngoài t? tháng t?i, k? c? t?i nh?ng khu v?c tranh ch?p v?i Trung Qu?c trong vùng Bi?n ?ông.
 M?: R?i tr?c th?ng b?o v? b? bi?n, 3 ng??i m?t tíchTheo AFP, ít nh?t m?t ng??i b? th??ng và ba ng??i m?t tích khi chi?c tr?c th?ng c?a L?c l??ng B?o v? b? bi?n M? g?p n?n t?i bang Alabama ? mi?n Nam n??c này.
 Th? t??ng Putin ???c b?o v? nh? th? nào?Dân Vi?t - Dù r?t hi?m khi ch?p ???c nh?ng b?c ?nh ông Putin và các v? s? “h?m h?” trong cùng m?t khuôn hình, song xung quanh nhà lãnh ??o này bao gi? c?ng là hàng tr?m ánh m?t dõi theo v?i s? trung thành tuy?t ??i.
T?o h?p thông tin c?a b?n
Xem ngày tốt xấu - Lịch vạn niên