NICO-PARIS.COM - Không gian Văn hóa - Giáo dục & Dịch thuật Văn học - Espace Culture - Education & Traduction littéraire
Nghiên cứu - Phê Bình

Nhân đọc "LÂU RỒI KHÔNG KHÓC" của ĐỖ PHẤN

Chủ nhật ngày 13 tháng 5 năm 2012 12:00 AM

Đc xong bài“Lâu rồi không khóc"[1] ca Đ Phn, vn vơ mãi, nhng ý nghĩ c quanh qun, vương vn và thế là cm bút ghi li đôi điu v chuyn.... khóc.

Thế nào là khóc? Nói mt cách đơn gin, ngn gn, khóc là trái ngược vi cười. Đ miêu t vic khóc, người ta thường dùng: âm thanh và hình nh (khuôn mt, git l...). Nhiu khi ta c nghĩ, đi ai khóc mà ch thế, ging nhau c thôi: cũng là nh l, k nhiu, người ít; cũng là phát ra nhng thanh âm (nc n, ai oán) to nh khác nhau... Nhưng thc ra không phi ch đơn gin thế. Vic khóc cũng có ba by đường, theo năm by kiu khác nhau. Có người khóc không ra nước mt, "nước mt chy vào trong" như Nguyn Khuyến khóc Dương Khuê, như Hoàng Lc tng khóc bn:“Khóc anh không nước mt / Mà lòng đau như ct"; li có người khóc rng lên, khóc hu hu, nước mt lu bù mà hóa ra nước mt...cá su, ging i k trong S đ ca Vũ Trng Phng.

Khóc, nhìn chung là do đau đn, bun phin, ti nhc, đói rét, đng cay... mà khóc; nhưng nhiu khi cm đng, sướng vui... cũng khóc " Vui sướng ô hay sao m khóc / C ta hát mãi sut đêm qua " (Thanh Hi ) hoc khóc như người con gái hôm mi cưới, v nhà chng "Khp như thiếu n vu quy nht". Khóc có khi thành tiếng nc n nghn ngào, nhưng nhiu khi ch là nhng tiếng nc âm thm, xa xót “Đĩa du vi, nước mt đy năm canh"( Nguyn Du)...

Chính vì thế t người khóc tưởng d mà không d tí nào, nht là phi t nhiu đi tượng, với những tính cht và tình hung khóc khác nhau. Ví như hãy t mt em bé khóc, ri li t mt bà lão, mt ông già, mt người đàn ông hay mt phụ nữ khóc... hay th t tiếng khóc ca chính mình c khi vui ln lúc bun.

Nghĩ thế li nh ti Nam Cao. Trong nhng trang viết ca ông, có nhiu đon văn t người khóc, k v chuyn khóc tht hay. Mt anh văn sĩ H ung rượu say mèm, sut đêm gây s, đánh chi v mình, ri sáng hôm sau tnh rượu, nghĩ mà đng cay, chua xót... thế là khóc:" Nước mt hn bt ra như nước mt qu chanh mà người ta bóp mnh. Và hn khóc... Ôi chao! Hn khóc. Hn khóc nc n, khóc như th không ra tiếng khóc . Hn ôm cht bàn tay bé nh ca T vào ngc mình mà khóc." (Đi tha)

         Đc truyn Nghèo s bt gp nhng git nước mt ca anh đĩ Chut khóc trước khi tht c t t vì lâm vào cnh nhà quá túng qun:" Người cha khn nn nhìn đa con chòng chc, thơ di. Mt git l t t lăn xung chiếu... Anh thy lòng chua xót, nước mt giàn ra hai má lõm . Ri anh qu quyết, đng thng người lên chui đu vào trong, cái thng cng cáp c vào c làm anh rùng mình, khóc nc lên mt tiếng. C cái thân hình mnh d bt đu rung chuyn như  mt tàu lá run trước gió".

Đến truyn Dì Ho li thy Nam Cao t tiếng khóc ca mt người ph n khn kh: " Dì nghiến cht răng đ cho khi khóc nhưng mà dì c khóc. Chao ôi! Dì Ho khóc. Dì khóc nc n, khóc nc lên, khóc như người ta th. Dì th ra nước mt."

Nhiu lúc tôi cht nghĩ, "vũ khí" ghê gm nht ca mt người đàn bà hình như không phi là v đp thân xác. Điu ghê gm nht h là... nước mt. Khi mt ph n rơi nước mt, ta d mm lòng lm và cơn nóng gin cũng tan thành mây khói rt nhanh. Ai mà cm lòng được khi gp mt dì Ho khóc như thế.

Tuy vy, s là khng khiếp hơn nhiu khi phi chng kiến cnh mt người đàn ông già c... khóc. Khóc như lão Hc này đây:" Lão c làm ra v vui. Nhưng trông lão cười như mếu và đôi mt ng ng nước... Mt lão đt nhiên co dúm li. Nhng vết nhăn xô li vi nhau, ép cho nước mt chy ra . Cái đu lão ngoo v mt bên và cái ming móm mém ca lão mếu như con nít . Lão hu hu khóc ..." (Lão Hc)

         Lão Hc, dì Ho, anh đĩ Chut hay văn sĩ H khóc là chuyn bình thường, nhưng khi Chí Phèo khóc thì có v hơi l. Trong thiên truyn này có hai ln Chí khóc. Ln đu, khi Th N nu cháo “b vào cái r mang ra cho Chí Phèo”. Lúc y Chí “thy mt hình như ươn ướt”. Hn khóc do cm đng, do đây là “ln th nht hn được mt người đàn bà cho. Xưa nay, nào hn có thy ai t nhiên cho cái gì”. Ln th hai Chí khóc khi b Th N t chi không li, th “ngoay ngoáy cái mông đít ra v”, không nhng thế li còn giúi thêm cho Chí mt cái làm “hn lăn khèo xung sân”. Lúc y, Chí nghĩ phi ung tht say đ đến đâm chết c nhà Th N, nhưng tc quá “càng ung càng tnh. Tnh ra, chao ôi, bun”… thế ri hn khóc. Ln này hn khóc thành tiếng “hn ôm mt khóc rưng rc”.

         Lý gii ti sao trong tình cnh y, Chí li khóc “rưng rc”, nhiu người đu cho là vì hn b ph tình, b Th N t chi thng thng… Hn khóc vì ut c. Nhìn hình thc thì có v đúng thế, nhưng xem k thy hình như không phi thế. Chí khóc lúc đang tnh, hắn thy đ v nhanh quá cái hnh phúc có tht, va cm nm được; va chm lóe, mi say sưa đy mà đã thành mây khói… Cái hương cháo hành- biu tượng ca lòng cm thông, s ân cn, m cúng tình người - c quanh đi qun li, thoang thong trong tâm trí hn càng làm cho Chí thy tuyt vng, càng thy thân phn mình sao hm hiu đến thế. Người như Th N mà cũng chi b y một cách hách dịch và cong cớn thế thì còn gì ti hơn. Tôi nghĩ ln này Chí khóc ch yếu là do ti thân, ti phn. Khóc vì còn mun làm người.

Sau này trong cun truyn “Côi cút gia cnh đi”, Ma Văn Kháng viết v tiếng khóc ca bé Thm, theo li ca người k thì đó cũng là tiếng khóc ti thân, ti phn: “Em Thm hay ti thân lm. Em khóc nhiu hơn nhng đa tr khác. Em khóc sut c, và tiếng khóc cũng khác nhng đa tr khác. Có khi đang ng, t nhiên em múm mím môi, ri nhếch ming h h my tiếng rt o não. Em mang ni m c xót xa trong kí c non nt ca em. Bà bo em nh m, em ti phn đy. Và đêm nào cũng vy, không ít hơn mt ln, đang ng bng dưng bng thc vi tiếng khóc hn di kéo dài khong gn mt gi đng h. Khóc vì đói thì ch cn cho em ăn là em nín. Vì rét thì thêm chăn cho em. Vì nóng thì bế em ra sân cho em thoáng. Còn vì ti thì d thế nào em cũng không nguôi.”

         Xem ra ni đau v vt cht d cha hơn nhiu ni đau v tinh thn. Và tôi nghĩ đã là người bình thường thì phi biết cười, biết khóc. Nhưng không biết khóc kinh khng hơn rt nhiu không biết cười. Không phi ngu nhiên mà con người va sinh ra đã phi hc khóc, đúng như ông Nguyn Gia Thiu đã th than trong Cung oán ngâm:“Tho nào khi mi chôn nhau- Đã mang tiếng khóc ban đu mà ra”. Thế mà tôi tng biết, tng nghe, có nơi con chết, m không khóc; v mt, chng dng dưng,… Và điu khng khiếp hơn, không ch mt người mà c mt dân tc đã rơi vào tình trng không biết khóc. Không khóc không phi vì không thương, không xót mà do đn đau và bo tàn đã vượt quá sc chu đng ca con người; khi y thanh âm, ngôn ng ch biết lng câm và nước mt đã hóa đá - Đy là tình cnh đt nước Campuchia sau nhng năm tháng đau thương dưới chế đ dit chng Khơ-me đ.

Khi c mt dân tc không biết khóc thì khng khiếp biết chng nào!

Đ.N.T - 04/05/2012



[1] Đăng trên www. nico-paris.com

Chia sẻ trên Facebook
 Ti?t l? tuy?t m?t v? nh?ng chàng áo ?en bên c?nh Putin(VTC News) - Trong m?t chuy?n th?m c?a ông Putin ??n Gruzia khi còn là T?ng th?ng, các nhà báo ?ã rút máy ?nh ?? ch?p tr?m, nh?ng ngay l?p t?c ch?m laser c?a súng ng?m xu?t hi?n trên trán h?.
 QH Pháp phê chu?n qu? c?u tr? m?i cho eurozoneNgày 28/2, Qu?c h?i Pháp ?ã phê chu?n C? ch? ?n ??nh châu Âu (ESM), ???c coi là qu? c?u tr? th??ng tr?c t??ng lai c?a Liên minh châu Âu (EU).
 "Th? t??ng Kan ?ã c?u Nh?t B?n"Trong kho?nh kh?c ?en t?i nh?t h?i tháng ba n?m ngoái, gi?i ch?c Nh?t th?m chí ?ã tính t?i kh? n?ng b? c? th? ?ô Tokyo, nh?ng th?m h?a h?t nhân ?ã ???c ch?n ??ng trong gang t?c, sau quy?t ??nh c?a th? t??ng khi ?ó Naoto Kan.
 Quân ??i Syria ?ánh chi?m quy?t li?t các qu?n n?i d?yQuân ??i Syria hôm nay (29/2) ?ã th?c hi?n m?t cu?c t?n công t?ng l?c trên b? nh?m giành l?i các khu v?c ?ang b? l?c l??ng n?i d?y chi?m ?óng ? thành ph? Homs.
 Con trai trùm truy?n thông Murdoch t? ch?c do bê b?i nghe lénJames Murdoch, con trai trùm truy?n thông Rupert Murdoch hôm nay 29/2 tuyên b? t? ch?c Ch? t?ch News International, công ty con c?a News Corp t?i Anh.
 WikiLeaks: Nga bàn giao cho Israel b? mã ?? crack S-300 c?a Iran(GDVN) - WikiLeaks cho bi?t r?ng Nga ?ã chuy?n giao cho Israel b? mã ?? crack các h? th?ng phòng không c?a Iran.
 L?i b?o lo?n ? Tân C??ng, 12 ng??i ch?t(NL?O) – Ít nh?t 12 ng??i ?ã thi?t m?ng trong v? b?o lo?n m?i t?i khu t? tr? Tân C??ng, tây b?c Trung Qu?c ngày 28-2, theo thông tin c?a Tân Hoa Xã.
 Philippines cho phép khoan d?u trên bi?n, dù Trung Qu?c ph?n ??i(Dân trí) - B?t ch?p s? ph?n ??i c?a Trung Qu?c, Philippines v?n quy?t ??nh s? b?t ??u cung c?p h?p ??ng th?m dò d?u khí cho m?t s? công ty n??c ngoài t? tháng t?i, k? c? t?i nh?ng khu v?c tranh ch?p v?i Trung Qu?c trong vùng Bi?n ?ông.
 M?: R?i tr?c th?ng b?o v? b? bi?n, 3 ng??i m?t tíchTheo AFP, ít nh?t m?t ng??i b? th??ng và ba ng??i m?t tích khi chi?c tr?c th?ng c?a L?c l??ng B?o v? b? bi?n M? g?p n?n t?i bang Alabama ? mi?n Nam n??c này.
 Th? t??ng Putin ???c b?o v? nh? th? nào?Dân Vi?t - Dù r?t hi?m khi ch?p ???c nh?ng b?c ?nh ông Putin và các v? s? “h?m h?” trong cùng m?t khuôn hình, song xung quanh nhà lãnh ??o này bao gi? c?ng là hàng tr?m ánh m?t dõi theo v?i s? trung thành tuy?t ??i.
T?o h?p thông tin c?a b?n
Xem ngày tốt xấu - Lịch vạn niên